May 10

Karakalpakça

By admin
Add comments
Uncategorized

Karakalpakça bir Türk Lehçelerinin Kıpçak grubuna ait bir lehçe. Bazı araştırmacılar tarafından Kazakça’nın bir ağzı olarak görülür. Çünkü Kazakça’ya oldukça benzemektedir. Alfabe, Kazak Kiriline çok benzemektedir. Özbekistan’ın kuzeyinde konuşulur. Karakalpakça’yı bir Kazak ağzı olarak gören Türkologlar Karakalpakça’ya Güney Kazakçası da derler.

Karakalpakça için Özbek-Latin alfabesi de kullanılır.


Alfabe

Kiril Latin IPA     Kiril Latin IPA     Kiril Latin IPA
Аа Aa     Ққ Qq     Фф Ff
Әә A’a’     Лл Ll     Хх Xx
Бб Bb     Мм Mm     Ҳҳ Hh
Вв Vv     Нн Nn     Цц* ts
Гг Gg     Ңң N’n’     Чч* sh
Ғғ G’g’     Оо Oo     Шш SHsh
Дд Dd     Өө O’o’     Щщ* sh
Ее Ee     Пп Pp     Ъъ*    
Ёё* yo     Рр Rr     Ыы Iı
Жж Jj     Сс Ss     Ьь*    
Зз Zz     Тт Tt     Ээ Ee
Ии İi     Уу Uu     Юю* yu
Йй Yy     Үү U’u’     Яя ya
Кк Kk     Ўў Ww          


Kazak Alfabesiyle farkları

Kazak alfabesinde bulunan “Ii” harfi Karakalpak Kirilinde görünmemektedir. Ayrıca Karakalpaklar’ın Özbek latinine geçme eğilimleri vardır. Karakalpakça’da “Ii” yerine “Ии” vardır.


Özellikler

  • y>j (c) olayı bu lehçede de görülebilir. жазыўшы (jazıwşı)- yazar, yazıcı
  • Eski Türkçe’deki “ğ”‘lerin y’ye dönüştüğü söylenebilir. Mesela eski Türkçe mastar eki olan “-ığ” Karakalpakça’da “-ıw” şeklindedir.
  • Özbekçe’den Arapça-Farsça kelime haznesi bakımından etkilenmiştir.
  • Çoğul eklerinde Kazakça’daki gibi -lar, -ler’in dışında -dar, -der, -tar, -ter şekilleri yoktur. Yani Karakalpakça’da bu ek sadece -lar, -ler şeklindedir. Örneğin Kazakça’da “kendilerinin” anlamındaki “өздерінің (özderiniñ)” Karakalpakça’da “өзлериниң (özleriniñ)” şeklindedir.
  • Bazı değişmeler Kazakça’dan farklı olarak olmamıştır. Mesela Kazakça’da “söylesetin” “konuşan” şeklindeki bir anlamdadır. Bu kelimedeki -tin kısmı Eski Türkçe’deki -tuğın şeklindeki ekten gelir. Karakalpakça’daysa bu ek değişmemiştir ve tek şekillidir: “söylesetuğın”
  • Karakalpakça’da ş>s değişmesi de vardır: söyleş->söyles- gibi…
  • Karakalpakça’da ç>ş değişmesi de görülür: qança>qanşa…


Dış bağlantılar

  • Karakalpak vikipedi denemesi

Resources

This entry was posted on Saturday, May 10th, 2008 at 8:35 pm and is filed under , Uncategorized. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. Responses are currently closed, but you can trackback from your own site.

Comments are closed.